Hugtakið áfallaþol (e. resilience) hefur verið skilgreint á ýmsa vegu en ýmist er rætt um viðnámsþrótt eða seiglu í þessu samhengi. Sameiginlegur skilningur er sá að hugtakið lýsir hversu fljótt og vel starfsemi eða samfélög vinna sig út úr áföllum og ná fyrri styrk.
Þá hefur verið talið mikilvægt að ákveðnir þættir í tiltekinni starfsemi og samfélögum hafi mikið áfallaþol sem tryggi órofna starfsemi ef áföll verða. Sem dæmi má nefna orkuaðgengi, fjarskipti, samgöngur og nauðsynlega þjónustu t.d. á sviði heilbrigðismála.
Skilgreiningar áfallaþols eiga það sameiginlegt að snúast að miklu leyti um að vera undirbúin fyrir áföll, efla viðbragðsgetu og huga að endurheimt í kjölfar áfalla. Aukið áfallaþol er nauðsynleg forsenda fyrir virkni samfélagsins og öryggi almennings.
Í allri vinnu varðandi áfallaþol er lögð áhersla á heildræna nálgun með samhæfingu og samstarfi ríkis, sveitarfélaga, atvinnulífs og almennings (e. Whole of government approach – Whole of society). Markmið stjórnvalda er að efla áfallaþol og viðnámsþrótt samfélagsins gagnvart fjölbreyttum ógnum og tryggja virkni samfélagsins við krefjandi aðstæður.
Forvarnir og undirbúningur skipta öllu máli í því að styrkja áfallaþol. Það að opinberir aðilar (ráðuneyti, stofnanir, sveitarfélög) kortleggi þær aðstæður sem geta komið upp, framkvæmi hættumat, viðbragðsáætlanir, rýmingaráætlanir og það sem hægt er að gera til að undirbúa viðbrögð og endurreisn eftir atburð, skiptir miklu máli. Ógnir geta verið af ýmsu tagi en sem dæmi má nefna; rof innviða, netógnir, náttúruhamfarir, og fleira.
Styrkja þarf getu allra til að undirbúa, bregðast við og jafna sig eftir áföll. Opinberir aðilar eru ekki einir um að þurfa að standa vaktina heldur þurfa almenningur, fyrirtæki og félagasamtök að gera sér grein fyrir aðsteðjandi ógnum og gera áætlanir um viðbrögð eftir því sem við á.
Margt hefur verið gert til að efla áfallaþol og er landið þekkt fyrir mikla seiglu þegar áföll dynja yfir. Landsvæði eru komin mislangt í þessari vinnu og þau svæði, þar sem náttúruhamfarir hafa dunið á, hafa unnið meira í því að styrkja áfallaþol en önnur.
Samvinna allra hagaðila er lykill að því að vel takist til. Hluti af góðri samvinnu er öflug upplýsingagjöf og ekki einungis á neyðarstundu. Það skapar yfirvegun og traust hjá öllum að vita hver staðan er. Það skiptir því máli að áætlanir séu æfðar og upplýsingaefni sé aðgengilegt.
Í lögum um almannavarnir segir í 16. grein: Sveitarfélög, stofnanir á þeirra vegum og viðeigandi lögreglustjóri skulu, í samvinnu við ríkislögreglustjóra, kanna áfallaþol í umdæmi sínu.
Verkefni almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra er að hafa yfirsýn yfir stöðuna í landinu og vera bakhjarl.
Greining á áhættu og áfallaþoli felst í mati á eftirfarandi þáttum:
Á grundvelli greiningar á áhættu og áfallaþoli eru gerðar aðgerðaáætlanir og viðbragðsáætlanir. Slíkar greiningar veita einnig stjórnvöldum yfirsýn og auðvelda undirbúning fyrir forvarnir, viðbúnað og viðbrögð.
Í raun þurfa allir að huga að áfallaþoli þar sem samfélagið allt er undir. Samfélagsdrifin nálgun tryggir árangur. Allir þurfa að eiga aðild og áfallaþol er ferðalag sem nærsamfélagið ber sjálft ábyrgð á. Því skiptir undirbúningur og viðbragðsgeta sveitarfélaga miklu máli. Að sjálfsögðu gefur auga leið að hið opinbera og sveitarfélög þurfa betri undirbúning og viðbragðsgetu heldur en til að mynda íbúar. Þó skal ekki vanmeta það að heimilin séu undirbúin fyrir hvers kyns rofi á þjónustu og má finna nánari upplýsingar á verumvidbuin.is
Helstu haghafar í tengslum við áfallaþol eru: Sveitarfélög; stofnanir, atvinnulíf, skólar, íbúar, lögreglan, almannavarnanefndir, Rauði krossinn, Landsbjörg og fleiri.
Tilfinningalegt úthald byggir á ýmsu og í raun er ekki hægt að vita hvert þolið er fyrr en áfallið dynur á – en það er hægt að gera margt til að styrkja áfallaþolið og þar er undirbúningur í lykilhlutverki. Kortlagning, áætlanagerð og æfingar skipta hér höfuðmáli.
Upplýsingaefni þarf að vera aðgengilegt fyrir nærsamfélagið þar sem kemur fram hvernig bregðast eigi við ef eitthvað kemur upp á. Hægt er að halda íbúafundi og kynna þá vinnu sem fyrir liggur, fá íbúa og atvinnulíf til að setja sitt mark á vinnuna og halda æfingar.
Stofnanir og fyrirtæki nýta formlegri ferla þar sem unnið er hættumat, áhættumat og síðan viðbragðsáætlun og æfingar í framhaldinu.
Það að fólk upplifi að allir aðilar séu vel undirbúnir fyrir atburði sem geta skert mikilvæga þjónustu, byggir undir öflugt áfallaþol. Því er upplýsingagjöfin mikilvæg og dregur út álagi á kerfinu öllu þegar áföll dynja á.