Ef snjóflóðahætta skapast skal fólk yfirgefa hættusvæðið í samræmi við gefin fyrirmæli. Veðurstofa Íslands og snjóflóðaathugunarmenn fylgjast með snjóflóðahættu í byggð.
Snjóflóð eru náttúruvá sem getur skapast víða á Íslandi, einkum þar sem brattar fjallahlíðar, mikil snjósöfnun og breytilegt veðurfar fara saman. Slík skilyrði eru algeng á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi. Snjóflóð geta fallið bæði í kjölfar mikillar snjókomu og þegar hlýnar skyndilega, rignir á snjó eða vindur hleður snjó í hengjur.
Á hverjum vetri falla fjöldamörg snjóflóð, flest þeirra utan byggðar. Þó geta snjóflóð ógnað mannvirkjum og lífi fólks þegar þau falla á eða nálægt byggð. Afleiðingar snjóflóða geta verið alvarlegar og hafa í sögunni valdið manntjóni, raskað samgöngum og skemmt innviði.
Rúmingaráætlanir, varnarvirki og fræðsla til íbúa eru mikilvægir þættir í mótvægisaðgerðum fyrir snjóflóð í þéttbýli.
Veðurstofa Íslands og snjóflóðaathugunarmenn fylgjast með snjóflóðahættu í byggð. Ef snjóflóðahætta skapast skal fólk yfirgefa hættusvæðið í samræmi við gefin fyrirmæli.
Gerðir hafa verið snjóflóða- og kynningabæklingar um rýmingaráætlanir fyrir eftirtalda þéttbýlisstaði:
Ólafsvík – Patreksfjörður – Tálknafjörður – Bíldudalur – Ísafjörður – Suðureyri – Þingeyri – Súðavík – Bolungarvík – Siglufjörður – Ólafsfjörður – Seyðisfjörður – Neskaupstaður – Eskifjörður –Fáskrúðsfjörður – Flateyri.
Veðurstofan sinnir daglegu eftirliti með snjóalögum í námunda við þéttbýlisstaði þar sem snjóflóðahætta er yfirvofandi. Veðurstofan gefur einnig út viðvaranir um snjóflóðahættu og tekur þátt í ákvörðunum um rýmingu húsa í samvinnu við heimamenn. Gerðar hafa verið rýmingaráætlanir og rýmingarkort fyrir helstu þéttbýlisstaði landsins sem búa við ofanflóðahættu.
Almannavarnanefndir skulu annast gerð viðbragðsáætlana, svo og sjá um leiðbeiningar og almannafræðslu um hættu af ofanflóðum (snjóflóð og skriðuföll) í samvinnu við ríkislögreglustjóra og Veðurstofu Íslands.
Ef ekki er mögulegt að rýma verður öryggi best tryggt með eftirtöldum aðgerðum þegar hætta er á snjóflóðum í byggð:
Gætið þess að vera sem minnst utandyra og alls ekki í fjalllendi þegar hætta er á snjóflóðum.
Dveljið þeim megin í húsinu sem snýr undan fjallshlíðinni. Gluggum og millihurðum skal tryggilega lokað. Setjið hlera fyrir þá glugga sem að fjallinu snúa.
Dveljið ekki í kjöllurum húsa nema þeir séu alveg niðurgrafnir og með steyptri loftplötu.
Þeir sem búa eða dvelja afskekkt komi á síma- eða talstöðvasambandi við aðila utan hættusvæðis og láti heyra frá sér reglulega.
Ef lögreglustjóri gefur út fyrirmæli um rýmingu er íbúum skylt að rýma hús sín. Almannavarnir í héraði opna fjöldahjálparstöð og halda skráningu um dvalarstaði fólks þar til því er heimilt að fara til síns heima.
Snjóflóðahætta stjórnast af þremur þáttum: landslagi, stöðugleika snjóþekjunnar og fólki. Flest hættuleg snjóflóð falla í hríðarveðri, þegar skafrenningur er viðvarandi og snjókoma er meiri en 20 cm. á sólarhring.
Leggið ekki í fjallaferðir þegar spáð er stórhríð. Fylgist vel með veðurspá og viðvörunum. Veðrabrigði sem hafa neikvæð áhrif á stöðugleika snjóþekju: áköf snjókoma, rigning, skafrenningur, snögg hlýnun og snjórinn hitnar.
Hætta er á ferðum þegar brestir heyrast í snjóþekju, sprungur sjást og snjóboltar eða spýjur falla. Hugið að styrk snjóþekjunnar. Þótt yfirborðið virðist traust geta veikburða lög leynst undir því. Hlýindi, sólbráð eða regn á snjó geta valdið snjóflóðahættu. Varist svæði þar sem snjór er svo votur að hann skvettist undan skíðum.
Forðist allar brekkur og gil með yfir 30° halla (bröttustu skíðabrekkur).
Þegar ferðast er í fjalllendi þar sem hætta er á snjóflóði, á vélknúnum ökutækjum, snjóbrettum, skíðum og þess háttar, skal varast að skera þvert á fjallshlíðar og taka óþarfa beygjur þegar farið er niður varasamar hlíðar því það getur komið snjóflóði af stað.
Öruggustu gönguleiðirnar eru á hryggjum og áveðurs í hlíðum. Þræðið svæði þar sem snjór er grynnstur og þið sjáið nibbur standa upp úr. Ferðist eftir dalbotni frekar en í brekkukverkinni.
Reyna eftir fremsta megni að halda sér upp úr flóðinu með því að taka sundtökin.
Halda fyrir vit sín og reyna að koma í veg fyrir að þau fyllist af snjó ef borist er stjórnlaust með snjóflóðinu.
Hreyfa sig eftir fremsta megni þegar snjóflóðið tekur að stöðvast til að búa til rými til öndunar og hreyfingar.
Haltu ró þinni. Ekki reyna að kalla á hjálp, fyrr en heyrist vel í leitamönnum. Mundu að þú heyrir betur í leitarmönnum en þeir í þér.
Trúin um að vera bjargað eykur lífslíkur til muna.
Miðaðu út þann stað, þar sem þú sást viðkomandi hverfa í snjóflóðið. Notaðu kennileiti til að miða út staðinn.
Gættu vel að öryggi þínu, annað snjóflóð gæti fallið í farveg hins eða umhverfis það.
Tilkynntu um slysið tafarlaust til 1 1 2.
Ef engin hætta er talin á öðru snjóflóði skaltu tafarlaust hefja leit í yfirborði flóðsins, en þar má oft finna vísbendingar um hvar hinn grafni liggur.
Notaðu hjálpartæki, ef þau eru til staðar, svo sem snjóflóðarstangir, rafmagnsrör, hrífusköft, skíðastafir eða þess háttar. Stingið þeim lóðrétt niður til að kanna fyrirstöðu. Ef hundur er til staðar skaltu láta hann hjálpa þér við leitina.
Fyrst í stað skaltu einskorða leitina við þá staði þar sem hraða- eða stefnubreyting hefur orðið á flóðinu, svo sem við kletta, beygjur, vegkanta o.þ.h. Einnig skal leita neðst í tungu flóðsins og upp eftir skriðu.
Ríkislögreglustjóri hefur heimild til að stofna tímabundna þjónustumiðstöð á hættustundu eða þegar hún er um garð gengin, í samráði við hlutaðeigandi sveitarstjórnir.
Þjónustumiðstöðin veitir stuðning og þjónustu til þeirra sem verða fyrir áhrifum af tilteknum atburðum eða áföllum. EInnig er hlutverk þeirra sem þar starfa að veita upplýsingar til almennings og þeirra aðila sem hafa orðið fyrir tjóni.
Auk þess skal starfsfólk þjónustumiðstöðvarinnar í samvinnu við hlutaðeigandi almannavarnanefndir, annast samskipti við fjölmiðla vegna aðgerða sem gripið er til hverju sinni.
Ráðuneyti og sveitarfélög, þar með taldar undirstofnanir þeirra, skulu veita hinni tímabundnu þjónustumiðstöð lið við miðlun upplýsinga og þjónustu.
Náttúruhamfarir sem vátryggt er gegn með Náttúruhamfartryggingu Íslands sbr. 4. gr. laga nr. 55/1992, samkvæmt reglugerð nr. 700/2019 eru m.a.: Snjóflóð, þ.e. þegar snjóskriða sem fellur skyndilega úr fjalli eða hlíð á vátryggða eign með þeim afleiðingum að hún skemmist eða eyðileggst. Það telst ekki snjóflóð þegar eignir sligast eða brotna undan snjó sem safnast á eða að þeim vegna snjókomu, skafrennings eða foks.